در آن موقع شركت هند شرقى نمايندگى در ايران تاسيس كرده بود و ما در دفتر يادداشت‌هاى روزانه اين نمايندگى كه به تاريخ 17 ژانويه 1643 « 24 » مىباشد چنين مىخوانيم : « به ما اطلاع رسيد كه پادشاه ايران كه براى سركوبى شورش قندهار حركت كرده بود در كاشان به علت صرف مشروب فراوان و ساير مواد مضر جوانمرگ شد . » شاه صفى را در شهر مقدس قم دفن كردند . در مورد خصال اين پادشاه اقوال مختلفى وجود دارد . در دهمين دورهء دائره المعارف بريتانيكا از او در نهايت بدى ياد شده و چنين نوشته شده است : « سلطنت او مملو از وحشيگرىهائى بود كه فقط مىتوان آن‌ها را حمل بر شيطان صفتىهاى وى كرد ، شيطان‌صفتىهائى كه مبتنى بر تعاليم فاقد هر نوع ظرافت خلاقه بود و هيچ نوع تمدن و انسانيتى در آن مشاهده نمىشد . او برغم آنكه خواندن و نوشتن مىدانست بزرگترين سرگرمىاش تيراندازى با تير و كمان و خرسوارى بود . در همان موقع شايع بود كه پدرش براى آنكه قدرت سركشى احتمالى را از وى سلب كند مقرر داشته بود تا هر روز مقدارى ترياك به وى خورانده شود و وقتى خود او به سلطنت رسيد تبديل به يك جانى دائم الخمر گرديد و متهم است كه مادر ، خواهر و سوگلى خود را هم به قتل رسانده است » . اما هيئت‌هاى خارجى كه در زمان سلطنت وى در اصفهان بودند نظريه‌اى به كلى مغاير با مطالب فوق ابراز داشته‌اند . در نوشتجات باقىمانده از اين هيئت‌ها مرتبا از مهربانىها و بخشندگىهاى او سخن گفته شده است و با توجه به اين مطالب كه توسط افراد مختلفى برشته تحرير درآمده‌اند مىتوان اظهارنظر كرد كه در سلطنت او نشانه‌اى از آن‌گونه رياكارىها و آزارهائى كه نام نيك پدربزرگش را لكه‌دار ساخته‌اند به چشم نمىخورد . پس از او پسرش ، كه در آن موقع به زحمت نه سال داشت « 25 » ، بدون مواجه شدن با مخالفت كسى ، به سلطنت رسيد . اين پسر تا ماه‌ها پس از وفات پدرش در قزوين كه شهر مورد علاقه صفويه محسوب مىگشت باقى ماند و به اصفهان آورده نشد . او پس از تاجگذارى خود را شاه عباس دوم ناميد و اين نامى است كه از بسيارى جهات برازندهء وى محسوب مىگردد . عالىجناب كروزينسكى « 26 » كه در حدود سال 1111 ميلادى وارد اصفهان شد درباره اين پادشاه و شهرت و اعتبار او چنين مىنويسد : « پس از شاه اسمعيل اول و شاه عباس كبير ، ايران هرگز پادشاهى بهتر از او در سلسله صفويه نداشته است . او با وجود آنكه مثل پدر و اسلاف خود شرابخوار بود و خشونت‌هائى از خود نشان مىداد و دست به اعمالى مىزد كه قابل سرزنش هستند مع‌ذلك در تمام طول سلطنت خويش نشان داد كه شايستهء مقامى است كه آن را احراز كرده است .

--> ( 24 ) - جمعه 26 شوال 1052 ه . ق ( مترجم ) . ( 25 ) - ده ساله بود ( مترجم ) . ( 26 ) - Rev . fr . Krusinski